رفتار جنسي در روابط زناشويي
الف- عوامل ايجاد رفتار جنسي مطلوب در روابط زناشويي

1- رضايت زوجين در انتخاب يكديگر

رفتار جنسي مطلوب در روابط زناشويي، زماني تحقق پيدا مي‌كند كه زن و مرد به ازدواج با يكديگر راضي باشند و بدون اكراه و اجبار پيوند زناشويي را پذيرفته باشند. امام صادق (ع) مي‌فرمايد: «با هر زني كه مي‌خواهي ازدواج كن و آن‌چه را كه ديگران يا والدين تو براي تو مي‌خواهند، رها كن» (فلسفي، 1352: ص259). رغبت و ميل به همسر يكي از اركان ارضاي غريزه‌ي جنسي است. رضايت زن و شوهر در انتخاب يكديگر، فوايد زيادي در استحكام خانواده دارد كه از آن جمله، ارضاي صحيح و كامل غريزه‌ي جنسي است. عموماً رضايت از يكديگر، محبت و دوستي را به وجود مي‌آورد و در پرتو علاقه و مهرباني نسبت به هم، خواسته‌هاي يكديگر را مراعات خواهند كرد.



2- رعايت احترام و محبت متقابل

زوجين در راستاي استحكام خانواده و ايجاد يك رابطه جنسي سالم و معتدل، بايد به روابط ميان خود بر اساس صميميت و احترام توجه كافي داشته باشند. امام صادق(ع) در اين رابطه مي‌فرمايد: «مرد در پيوند ميان خود و همسرش از سه چيز بي‌نياز نيست: همدلي با زن تا از اين راه محبت و دلبستگي وي را به خود جلب كند و حسن خلق و متوجه كردن دل زن به سوي خويش با قيافه‌اي كه در چشم زن خوشايند باشد و توسعه دادن معيشت همسر. زن نيز در ارتباط ميان خود و همسر همدلش، از سه خصلت بي‌نياز نيست: خويشتن‌داري از هر آلودگي تا دل شوهر در اعتماد به وي در هر خوش و ناخوش مطمئن باشد و وارسي و مراقبت حال شوهر تا اگر لغزشي از او سر زد، شوهر با او مهربان باشد و اظهار عشق به شوهر با دلربايي و زيبا ساختن خويش در چشم وي.» (الحراني، 1404ق: ص323) مرد بايد ابراز نياز كند و زن به نياز مرد توجه داشته باشد و هم‌چنين هرگاه زن نياز داشته باشد، به گونه‌اي كه به شوهر خود نشان دهد، نياز خود را آشكار سازد و شوهر پاسخ مناسب را ابراز كند. در چنين رابطه‌اي زن بايد با مرد خود مهربان و پاكدامن باشد. زيبائي‌هاي خود را براي همسرش آشكار سازد و در خلوت، مرد هرچه از زن بخواهد در اختيار او بگذارد (حر عاملي، 1403ق: ج14، باب6، ح2). مرد نيز بايد زن را نعمت الهي بداند كه خداوند به وي ارزاني داشته و با او بـه نيكـويي معاشـرت نمايـد و بـه فرمايش قـرآن عمل كنـد كـه فرمـود: «و عاشروهنّ بالمعروف»، (نساء، 19)



3- پرهيز از حياي منفي

زن و شوهر محرم اسرار يكديگرند و بايد به يكديگر اعتماد كنند؛ در صورتي كه مشكل جنسي داشـته باشـند، بـراي يكديگر بـازگو كننـد و گاهي نيـازمند مشـاور يـا روان‌شناس بوده تا به آن‌ها در حل مسايل كمك كنند. زن و شوهر بايد بدانند، هيچ‌كس (حتي پدر و مادر) به اندازه آن دو نسبت به آن‌ها نزديك نيست و در امور جنسي فقط زن و شوهر هستند كه مي‌توانند از مسايل و مشكلات جنسي يكديگر با خبر باشند و هيچ‌گونه شرم و حيايي بين آن دو در اين رابطه معنا ندارد.



4- تفاهم و توافق ميان همسران در روابط جنسي

زن و شوهر بايد در ارضاي نياز جنسي به تفاهم و توافق نظر برسند و قبل از انجام مقاربت جنسي، آمادگي‌هاي روانـي و جسماني لازم را كسـب كننـد. ادراك متقابـل و رعايت شرايط يكديگر، باعث ارضاي كامل، صحيح و دو جانبه‌ي غريزه جنسي همسران خواهد شد.



5- رعايت اخلاق جنسي

در روابط جنسي زناشويي، ضروري است كه زن و شوهر به طور كامل مراقب گفتار و رفتار خود باشند و از اداي عباراتي كه موجب تحقير ديگري شود بپرهيزند؛ زيرا در غير اين صورت، وضعيت رواني يكديگر را مختل ساخته و اين اختلال بر كنش جنسي آن‌ها تأثير منفي خواهد گذاشت؛ به طوري‌كه ممكن است موجب سردي شده و از ادامه‌ي آميزش جنسي ممانعت به عمل آيد؛ حتي گاه ممكن است باعث عصبانيت زوجين شده و خشونت را به دنبال داشته باشد. لازم است همسران در روابط زناشويي به اصول اخلاقي پاي‌بند بوده و احساسات منفي خويش را كنترل نمايند و در صورت عدم ارضاي جنسي به امور اخلاقي وفادار باشند.



ب- آداب آميزش جنسي

بسياري از احكام و آداب آميزش جنسي در نگاه اسلام، به منظور ايجاد تعادل ميان كميت و كيفيت چنين فعاليتي است. احكامي نظير:

ـ استحباب عجله نكردن هنگام مقاربت (رك. يزدي، 1409ق: ص801)

ـ استحباب ملاعبه قبل از آميزش (همان)

ـ رعايت آداب شب زفاف به عنوان اولين تجربه ارضاي نياز جنسي؛ اين امر از اهميت زيادي برخوردار است به گونه‌اي كه در كتاب‌هاي فقهي در ابواب نكاح، بابي را به آن اختصاص داده‌اند. در اين شب، مستحباتي وجود دارد كه به عنوان آداب زفاف مطرح مي‌شود:

ـ ميهماني دادن به دوستان و خويشاوندان كه موجب ايجاد شادي و نشاط مي‌شود و از لحاظ روان‌شناختي تأثير مهمي در روابط زناشويي خواهد گذاشت.

ـ با وضو بودن عروس و داماد در شب زفاف؛ زيرا وضو نور است و باعث نورانيت قلب مي‌شود و كدورت‌ها را از بين برده و با آرامش به انجام آميزش جنسي مي‌پردازند.

ـ مستحب است كه عروس و داماد دو ركعت نماز بجا آورند و بعد از نماز با خدا راز و نياز كنند. پس از نماز اين دعا توصيه شده است: «خدايا الفت، مودّت و رضايت زن را نسبت به من و رضايت مرا نسبت به او بر من ارزاني دار و ميان ما را به بهترين وجه مجتمع فرما و نيكوترين الفت را به ما عطا كن، همانا تو حلال را دوست مي‌داري و حرام را زشت مي‌شماري.»

ـ مستحب است، مرد رو به قبله دستش را بر پيشاني زن قرار دهد و بگويد: «خدايا اين زن را به امانت از تو گرفتم و با كلمات تو او را حلال كردم، اگر از اين زن فرزندي به من مقرر فرمودي، او را پر بركت و پارسا و از شيعيان خاندان پيامبر اسلام (ص) قرار ده و براي شيطان در او بهره‌اي قرار مده» و پس از آن مرد با همسر خود به آميزش جنسي بپردازد و افراط و زياده‌روي نكند و با اين وجود، وضع همسر خود را رعايت نمايد.

اسلام به مردان اجازه نمي‌دهد كه به زنان و ميل جنسي آن‌ها بي‌توجه باشند؛ به گونه‌اي كه بر مردان واجب كرده است كه دست كم در طول چهار ماه يكبار با همسر خويش آميزش داشته باشند و از سوي ديگر افراط نيز نبايد صورت گيرد و هر گاه نياز مرد برآورده شد، بسنده كند و به امور ديگر بپردازد. هم‌چنين به زنان توصيه كرده است كه حقوق مردان را رعايت كنند؛ حتي پيامبر(ص) به زنان فرمود: «لا تطولنّ صلاتكنّ لتمنعن ازواجكنّ»، «با طولاني ساختن نماز خويش، مانع خواسته همسران خويش نشويد.» (حر عاملي، 1403ق: ج14، ص117)



ج- عوامل افزايش بهره‌مندي جنسي در روابط زناشويي



1- عوامل رفتاري



ـ پوشش زيبا و مناسب، خودآرايي، رعايت پاكيزگي و اصول بهداشتي

زن و شوهر براي ايجاد رضايت در يكديگر، خود را بايد آراسته سازند. آراستگي ظاهري در لباس پوشيدن و آرايش مناسب ديده مي‌شود. در روايات زيادي به مردان و زنان توصيه كرده‌اند كه خود را براي يكديگر بيارايند.

نكته‌ي قابل توجه اين است كه تشويق زنان به استفاده از لباس‌هاي زيبا و آرايش به عنوان حق شوهر، تنها به محيط خانه اختصاص دارد و اسلام به زنان اجازه نداده است كه خارج از خانه خود را آرايش كنند يا معطر و خوشبو سازند؛ زيرا هم خود در معرض گناه قرار مي‌گيرند و هم ديگران را در معرض گناه قرار مي‌دهند.

علاوه بر آرايش كردن زنان براي شوهران، اسلام به مردان نيز توصيه كرده است كه خود را براي همسرانشان بيارايند

از اين‌گونه احاديث مي‌توان نتيجه گرفت كه آراستگي ظاهر مخصوص زنان نيست؛ بلكه مردان هم بايد خود را بيارايند و لباس تميز و زيبا بپوشند؛ به ويژه آراستگي و پاكيزگي هر يك از زن و شوهر قبل از آميزش جنسي، در ارضاي بهتر ميل جنسي مؤثرتر است.



ـ رعايت موازين عاطفي در رفتار

ابراز محبت و توجه به عواطف يكديگر در رفتارهاي جنسي زناشويي از مواردي است كه در ارضاي بهتر و بهره‌مندي بيشتر همسران بسيار مؤثر خواهد بود.



2- عوامل كلامي



ـ رعايت موازين عاطفي در گفتار

يكي از عوامل مؤثر در روابط زناشويي اين است كه زن و شوهر از به كار بردن كلمات زشت و توهين‌آميز دوري كنند؛ ليكن مي‌توانند در ابراز محبت با سخناني كه باعث تهييج و تحريك جنسي است، همراه با رعايت احترام يكديگر، بهره‌مندي جنسي در روابط زناشويي را افزايش دهند.



ـ به كارگيري جاذبه‌هاي كلامي

لحن زيباي كلام و استفاده از واژه‌هاي خوشايند و زمينه‌سازي مناسب براي بروز رفتار جنسي مطلوب يكي از مهمترين عوامل افزايش بهره‌مندي جنسي در روابط زناشويي به شمار مي‌آيد. بايد در نظر داشت كه در دستورات اسلامي سخن گفتن به هنگام آميزش به ميزان كم توصيه شده است و خوب است اگر كلامي گفته مي‌شود، در جهت ايجاد جاذبه و كشش بين زوجين باشد.



د- آثار و پيامدهاي رفتار مطلوب جنسي در روابط زناشويي

يكي از مؤلفه‌هاي اصلي رضايت زناشويي، رفتار جنسي مطلوب در روابط ميان همسران است؛ اگر رفتار جنسي به‌طور مطلوب و رضايت‌بخش تحقق پذيرد، آثار و پيامدهاي نيكويي به دنبال خواهد داشت كه از آن جمله مي‌توان به استحكام نظام خانواده، سلامت رواني و جسماني زن و مرد و در مجموع سلامت اعضاي خانواده، پيشگيري از بروز پرخاشگري و عصبانيت در زوجين، پيشگيري از بروز اختلالات و انحرافات جنسي، جلوگيري از نزاع و اختلاف خانوادگي و در نهايت كاهش آمار طلاق اشاره كرد. يكي از علل عمده اشاره شده در تحقيقات و پژوهش‌هاي گوناگون پيرامون علل طلاق و از هم گسستگي خانواده‌ها، عدم رضايت مطلوب جنسي در كنش متقابل همسران است. طي بررسي‌هاي گوناگون روشن شده است كه يكي از عوامل اختلاف همسران در هنگام مراجعه به مراكز مشاوره، نارضايتي جنسي زوجين و نرسيدن به اوج لذت جنسي بوده است. نتيجه مشاهدات در تجربيات باليني و مشاوره‌اي نشان مي‌دهد كه بايد به اين مسأله به عنوان يك موضوع جدّي در حل اختلافات زوجين توجه زيادي مبذول داشت و تحقيقات و پژوهش‌هاي گسترده‌اي را دنبال نمود.[xix]

و سرانجام با توجه به مباحث فوق روشن شد كه رفتار جنسي مطلوب و طبيعي و ارضاي نياز جنسي به شيوه‌ي معقول و در حد اعتدال، عامل مؤثري در سلامت رواني و جسماني افراد خواهد بود. از طرف ديگر، به منظور پيشگيري از بروز انحرافات اخلاقي و تأمين بهداشت رواني تمايلات جنسي، لازم است دوره‌هاي عمومي آموزش جنسي را براي نوجوانان و جوانان طراحي نمود و در اين راستا رسانه‌هاي گروهي سالم را جايگزين فرستنده‌هاي مسموم ساخت. به ويژه بر عهده‌ي سازمان‌ها و نهادهايي از قبيل آموزش و پرورش، وزارت علوم، بهداشت و درمان و نيز متوليان فرهنگي كشور است كه با طرح برنامه‌ها و تمهيدات لازم و نيز محتواي مشخص و تعيين مربيان ويژه، (با توجه به ظرافت خاص مباحث مذكور) اطلاع‌رساني سالم را در اين زمينه پيگيري نمايند. قابل تذكر است كه مباحث ارائه شده مي‌بايست از يك سو با فرهنگ ايراني و از سويي ديگر با فرهنگ ديني و مذهبي هماهنگ بوده و با عرف متداول تعارضي نداشته باشد و نيز بايد توجه كرد كه شيوه‌ي ارائه به صورت‌هاي گوناگون و متنوع آموزشي (سمينار، سخنراني و كلاس‌)، هنري (فيلم، تئاتر و...) و تبليغي (پوستر، تراكت، جزوه تبليغي و ...) باشد تا جذابيت لازم را پيدا كند و امكان پيشگيري و حل مشكلات احتمالي را فراهم سازد.

چنان‌كه پيش از اين اشاره شد، روشن شده است كه بسياري از اختلافات همسران، در نتيجه‌ي عدم ارضاي صحيح و مطلوب نياز جنسي كه در پي عدم اطلاع از چنين فرايندي است، پديد مي‌آيد. جهت حل مشكلاتي از اين قبيل نيز بايد آموزش‌هاي جنسي پس از ازدواج را در مراكز مشاوره ايجاد يا تقويت نمود.

متأسفانه،با وجود فراواني و وسعت اطلاعات در اين حوزه، به فرهنگ غني اسلام و قرآن و به ويژه سخنان بزرگان دینی توجه كمتري شده است و لزوم عنايت بيشتر مسئولين و متوليان فرهنگي- تربيتي جامعه مي‌رود.

توجه : ( در این نوشته برای مسائل دینی فقط از منابع تشیع بهر گرفته شده )

فهرست منابع:× قرآن كريم

×الحراني، ابومحمدالحسن: «تحف‌العقول»، قم، مؤسسه نشر اسلامي، چ دوم، 1404ق.

× حرعاملي، محمدبن‌الحسن: «وسايل الشيعه»، بيروت، دار احياء التراث العربي، چ پنجم، 1403ق.

×خميني، سيد روح الله: «تحريرالوسيله»، قم، مؤسسه مطبوعاتي اسماعيليان، چ دوم، 1390ق.

×خميني، سيد روح الله: «رساله احكام»، تهران، انتشارات اسماعيليان، 1360.

×دُبس، موريس: «مراحل تربيت»، علي‌محمد كاردان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چ هفتم، 1362.

×صبور اردوبادي، احمد: «نگاه پاك زن و نگاه‌هاي آلوده به او»، تهران، انتشارات اميركبير، 1367.

×طباطبايي، سيد محمدحسين: «الميزان»، سيد محمد باقر موسوي همداني، انتشارات محمدي، 1397ق.

×فلسفي، محمد تقي: «بزرگسالان و جوان»، تهران، هيأت نشر معارف اسلامي، چ دهم،1352.

×فلسفي، محمد تقي: «جوان»، تهران، هيأت نشر معارف اسلامي، چ پانزدهم، 1348.

× فلسفي، محمد تقي: «كودك»، تهران، هيأت نشر معارف اسلامي، چ پانزدهم، 1342.

×كاپلان، هارولد ؛ سادوك، بنيامين: «خلاصه روانپزشكي»، نصرت‌الله پور افكاري، تبريز، انتشارات ذوقي، چ اول، 1368.

×كجباف، محمد باقر و همكاران: «بررسي رابطه رضايت زناشويي و بروز اختلالات رواني دختران»، مجله مطالعات زنان، پژوهشكده دانشگاه الزهرا، تهران، بهار 1383.

×كجباف، محمد باقر: «روان‌شناسي رفتار جنسي»، تهران، نشر روان، چ دوم، 1381.

×كي‌نيا، مهدي: «مباني جرم شناسي»، تهران، نشر دانشگاه تهران، 1362.

×گروهي از نويسندگان: «روان‌شناسي رشد»، رحمانيان، تهران، انتشارات آگاه، چ دوم، 1367.

×يزدي، سيد محمد كاظم: «العروة الوثقي»، بيروت، مؤسسةالاعلمي‌للمطبوعات، چ دوم، 1409ق.

Bancroft, J, “Human Sexuality and its Problems”, Edinburgh, Churchill Living stone, 1983.

Hyde, J, “Understanding human Sexuality”, Mc. Grow, New York, 1986.

Lindzy & Thompson, “Psychology”, New York, Worth Publishers, INC, 1988.

Shahid Athar, “این کلمه غیر اخلاقی است . Education, Teenage Pregnancy, این کلمه غیر اخلاقی است . and marriage: Islamic Perspective”, Indiana University School of medicine, 1990.



پی نوشتها:

* - استاديار گروه روان‌شناسي دانشگاه اصفهان

[i] - Anton Van Leeuwenhok

[ii] - John Ham

[iii] - Oscar Hertwing

[iv] - Kinsey

[v] - Hunt

[vi] - این کلمه غیر اخلاقی است . or Sexuality

[vii] - Sexual Identity (Gender Identity)

[viii] - Robert Stoller

[ix] - این کلمه غیر اخلاقی است . role

[x] - John Money

[xi] - Elderman, M.W

[xii] - Hopkins, J

[xiii] - Loeis Haris Poul

[xiv] - Ford

[xv] - Beach

[xvi] -Arnold Buss

[xvii] -Kaplan,H

[xviii] -Sadock’s, B

[xix] - از تحقيقات انجام شده در اين زمينه، پژوهش‌هايي است كه درباره بررسي رابطه‌ي رضايت زناشويي و بروز اختلالات رفتاري دختران در شهرستان اصفهان انجام گرفته و مؤلف مقاله با همكاري دانشجويان و همكاران خود به اين نتيجه رسيده است كه هرگاه رضايت زناشويي بين زوجين تقويت شده و افزايش يابد، اختلالات رفتاري فرزندان به نحو چشمگيري كاهش مي‌يابد. (رك. كجباف، 1383)