سؤال – بعضی از زنان مسلمان علاقه خاصی به خواندن نماز تراویح در مساجد دارند ، و بعضی از آنان بدون اجازه شوهران شان به خواندن این نماز از خانه بیرون می آیند ، یا در مسجد ، هنگامی که به گفتگو می پردازند ، صدای آنان شنیده می شود .

حکم این نماز برای آنان چگونه است ؟ و آیا نماز تراویح برای آنان واجب است ؟

بیرون رفتنِ زنان از منزل برای ادای نماز تراویح

سؤال – بعضی از زنان مسلمان علاقه خاصی به خواندن نماز تراویح در مساجد دارند ، و بعضی از آنان بدون اجازه شوهران شان به خواندن این نماز از خانه بیرون می آیند ، یا در مسجد ، هنگامی که به گفتگو می پردازند ، صدای آنان شنیده می شود .

حکم این نماز برای آنان چگونه است ؟ و آیا نماز تراویح برای آنان واجب است ؟

جواب : نماز تراویح نه برای زنان و نه برای مردان ، برای هیچ کس واجب نیست ؛ بلکه یک نماز مستحبی است ، و نزد خداوند دارای ارزش والا و ثوابی فراوان است . بخاری و مسلم از ابو هریره روایت می کنند که می گفت : پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم  مسلمانان را به انجام آن دستور می داد ، و می فرمود :

(( مَن قامَ رمضانَ ایماناً و اِحتِساباً غَفَر اللهُ له ما تَقَّدَمَ مِن ذنبهِ ))

(( کسی که شبهای ماه رمضان را از روی ایمان و اخلاص به نماز بگذارند ، گناهان گذشته اش همه آمرزیده می شود . ))

کسی که نماز تراویح را با خشوع و آرامش ، و از روی ایمان و اخلاص بخواند ، و نماز صبح را نیز در وقت خودش ادا نماید ، انگار شبهای ماه رمضان را به نماز و عبادت گذرانیده است ، و اجر و ثواب قائمین ( شب زنده داران ) را دارا می باشد . این حکم شامل تمامی مردان و زنان می شود ؛ جز اینکه نماز خواندن زنان در منزل بهتر از نماز خواندن آنان در مسجد است . مگر اینکه رفتن آنان به مسجد علاوه بر ادای نماز ، فواید دیگری از جمله شنیدن موعظه ، یا یادگیری علم و دانش و دین یا شنیدن قرآن از قاری خاشع و با اخلاص ، و ... داشته باشد ، که در این صورت ، رفتن آنان به مسجد بهتر و سزاوار تر است . بویژه در این عصر حاضر که بیشتر مردان به زنان مسائل دینی را آموزش نمی دهند ، و اگر در بعضی موارد بخواهند آنان را آموزش دهند ، توانایی لازم را برای تفهیم مسائل دینی و موعظه آنان را در خود سراغ ندارند ، و چون برای وعظ نصایح دینی جز مسجد مکان دیگری باقی نمانده بنابر این ، شایسته است ، اجازه داده شود که از این فرصت استفاده نمایند ، و میان آنان و خانه خدا حائل و مانعی ایجاد نشود ؛ بخصوص بسیاری از زنان مسلمان هر گاه در خانه هایشان بمانند ، شوق و رغبتی برای خواندن نماز تراویح – بصورت تنهایی – نشان نمی دهند برخلاف زمانی که حاضر به جماعت و در مسجد باشند .  

البته ، خارج شدن زن از خانه ، حتی اگر به سوی مسجد هم باشد باید با اجازه شوهرش باشد ؛ زیرا که مرد سرپرست خانه و مسئول خانواده می باشد ، و تا زمانی که دستور به ترک واجبی یا ارتکاب معصیتی نداده باشد ، فرمان برداری از او واجب است ، در غیر این صورت دستورات او نه شنیدنی است و نه شایسته فرمان برداری . زنی که به رفتن مسجد رغبت و تمایل داشته باشد ، شوهرش نمی تواند مانع او بشود مگر به خاطر یک مانع و عذر معتبر شرعی . مسلم روایت می کند که پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم  می فرماید :

(( لا تَمنَعوا اِما ءالله مَساجِدَ الله ))

(( زنان را از رفتن به مساجد خدا منع نکنید . ))    

مانع معتبر شرعی عبارت است از این که – به عنوان مثال – شوهر بیمار باشد و نیاز به مراقبت و پرستاری داشته باشد یا اینکه زن دارای کودکانی خرد سال باشد که تنها گذاشتن آنان در خانه مشکلات و خطراتی برای آنان به وجود آورد ، و کسی نباشد که از آنان مراقبت نماید ، و مانند این از موانع و عذر های معقول و قابل قبول دیگری . از سوی دیگر ، اگر کودکان در مسجد داد و فریاد کنند ، و موجب حواس پرتی نماز گزاران می شوند در آن صورت باید زنان از آوردن کودکان به مسجد اجتناب ورزند زیرا ، اگر این کار در نمازهای واجب روزانه به خاطر کوتاهی مدت زمان آنها جایز و روا باشد ، در نماز تراویح به دلیل طولانی بودن زمان ادای آنها و بی صبری کودکان در طول نماز که گاه ساعتها طول می کشد از این کار ممانعت به عمل آمده است .

اما مسئله سخن گفتن زنان در مسجد همانند سخن گفتن مردان است . و جایز نیست در مسجد در مواقع غیر ضروری صدا بخصوص در باره امور دنیوی بلند گردد ؛ زیرا ، مساجد برای این کار بنا نشده اند ، بلکه برای عبادت یا تعلیم و تعلم بنا شده اند .

بنابر این ، لازم است که زنان مسلمان و متدّین در خانه خدا سکوت را رعایت کنند ، مبادا باعث حواس پرتی نماز گذاران یا بهم خوردن نظم درس و بحث علمی گردد . و هر گاه زنی ناچار به سخن گفتن شد ، باید با صدای آهسته و آرام به اندازه ضرورت سخن بگوید ، در سخن گفتن و لباس پوشیدن و راه رفتن ، نباید هیچ گاه وقار و متانت خود را از دست بدهد . دوست دارم در این رابطه ، منصفانه مطلبی را بگویم و آن این که ، بعضی از مردان در غیرتمندی نسبت به زنان ، افراط و زیاده روی کرده ، زنان را در تنگنا قرار میدهند ، و با وجود دیوارها و نرده های چوبی و آهنی بلندی در مساجد که میان زنان و مردان فاصله انداخته است و زنان جز صدا حتی آگاهی از حرکات امام جماعت خود را ندارند ولی باز به هیچ وجه حاضر به رفتن زنان شان به مسجد نیستند ؛ در حالی که زنان در عصر پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم  و یاران شان بدون وجود چنان پرده ها و نرده های چوبین و آهنین به مسجد می رفتند ] و اکنون باب النساء در مسجد الحرام از آن زمان به یادگار مانده است [ .

شگفت اینجا است که بعضی از مردان در مساجد به خودشان اجازه بحث و گفتگو با صدای بلند می دهند ، ولی به زنان شان اجازه نمی دهند حتی با زنان همسایه در مسائل دینی گفتگو کنند . انگیزه چنین عملی تعصّب و تحجُّر و بی انصافی در امر دین دین است . در رابطه با چنین غیرت مذموم و ناپسند از پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم  روایت شده است که :

(( انّ من الغیرة یُبغضُهُ اللهُ و رَسُولهُ ))

(( بعضی از غیرت ها مورد تنفّر خدا و رسول می باشند . ))

و غیرت در غیر محل و جایگاه آن است .

زندگانی امروزی همه درها به روی زنان گشوده است . زن از خانه خود پیوسته بیرون می آید ، و به مدرسه و دانشگاه بازار و ... می رود ؛ آیا روا است آنان را از بهترین جایگاه که همان مسجد است محروم ، نماییم ؟! من بدون هیچ گونه دغدغه و اساس حرجی ، با صدای بلند اعلام می نمایم که ای مردان ! زمینه رفتن زنان به مساجد را فراهم کنید تا آنان هم به خیر و نیکی دست یابند ، و موعظه های دینی را بشنوند ، و مسائل دینی را بفهمند ؛ و مادامی که آنان با حجاب و با وقار و متانت ، و بدور از تبرج و بد حجابی از خانه بیرون می آیند ، هیچ مانعی ندارد که آنان در مسجد بدون ارتکاب به گناه و معصیت ، با زنان دیگر به بحث و گفتگو حتی به هم صحبتی تفریح آمیز بپردازند . والحمد لله ربّ العالمین   

-------------------------------------

منبع :فتاوای معاصر

مؤلف : دکتر یوسف قرضاوی

مترجم : دکتر احمد نعمتی

انتشارات : احسان