صفات امام و پیشوای عادل

نامه حسن بصری(رح) به عمربن عبدالعزیز(رض)

ترجمه : رئوف اصلاح جو

عمر بن عبد العزیز رحمت خدا بر او باد وقتی در مسند خلافت قرار گرفت به یکی ازبزرگ مردان وعالمان ربانی عصر خود ، یعنی حسن بصری رحمه الله نامه ای نوشت واز ایشان درخواست نمودند ، تا صفات امام و پیشوای عادل را برایشان بنویسند .حسن بصری رحمت خدا براو باد درخواست ایشان را می پذیرد ودر نامه ای خطاب به امیر المؤمنین عمر بن عبدالعزیز، صفات و ویزگیهای امام عادل را یکی یکی بر می شمارند و عمر بن عبدالعزیز نیز این نامه را سرلوحه ی کار خود قرار می دهند .

متن نامه :

ای امیر مؤمنان بدان :

خداوند امام عادل را ـ راست کننده ی هر متمایلی ، شکننده ی هر ظلمی ، اصلاح کننده ی هر فسادی ، قوت بخش هر ضعیفی ، مدافع حق هر مظلومی ، پناهگاه هر فرد اندوهگین و ناراحتی ـ قرار داده است .

ای امیر مؤمنان :

امام عادل همچون چوپان مشفق و دلسوزی است که شترانش را به بهترین چرا هگاهها می برد ، و آنها را از چراهگاههایی که سبب هلاک شان شود دور می دارد ، و آنها را نیز از هر نوع حیوان درنده ای حراست میکند ، واز هر نوع خطری کلّه را محفوظ می دارد .

ای امیر مؤمنان :

امام عادل همچون پدری است دلسوز نسبت به فرزندانش ، که تا کوچک هستند تمام سعی و تلاشش را متوجه آنان می کند ، و تا بزرگ شدند به تعلیمشان می پردازد ، در حال حیاتش اموال و ثروت را جمع آوری می کند تا آن رابه عنوان پس اندازی بعد از مرگش برای فرزندانش از خود به جای بگذارد .

ای امیر مؤمنان :

امام عادل همچون مادری است غم خوار ، دلسوز و مهربان نسبت به فرزندی که به سختی دوران بارداریش را تحمل کرده و به سختی اورا به دنیا آورده است ، و او را پرورش داده ، وبا بیدار بودنش شب را بیدار می ماند ، و با آرام گرفتنش آرام می گرفت ، تا شیردادن به او نفع می رساند او را شیر می داد و بعد از آن او را از شیر منع می کرد ، به سلامت و تندرستی فرزندش خوشحال بود و با شکوای او ناراحت .

ای امیر مؤمنان :

امام عادل وصی و قیّم یتیمان و خزانه دار نیازمندان است که به تربیت خردسالان می پردازد و تأمین نیاز بزرگ سالان را به عهده می گیرد .

ای امیر مؤمنان :

مثل امام عادل با رعیت مثل قلب است با سایر اعضاء وجوارحات بدن ، که صلاح فساد تمام اعضاء وجوارحات به صلاح و فساد آن بستگی دارد .

ای امیر مؤمنان :

امام عادل کسی است که قیام کند به حق خدا در بین بندگانش ، کلام خدا را ( در قرآن ) بشنود و آن را به گوش بندگان خدا برساند ، بسوی خدا بنگرد و بندگانش را نیز ببیند ، خود در برابر خدا مطیع باشد وبندگان خدا را نیز رهبری کند.

ای امیر مؤمنان :

در ملکی که خداوند به ــ صورت امانت به تو داده است ــ همچون عبدی مباش که آغایش او را امین می داند وحفظ مال و عیال را به او می سپارد امّا او مال را تلف میکند و خانواده را هراسان و متلاشی می کند .

ای امیر مؤمنان :

بدان که خداوند در کتاب آسمانیش حدودی را نازل نموده است تا بوسیله ی آ ن بندگانش را از کارهای زشت وشرم آور باز دارد ، چطور است ( کار زشت ) از کسی سر بزند که خود متولّی امور است ؟

خداوند قصاص را جهت حفظ حیات بندگانش نازل فرموده است ، چطور است کسیکه که قرار است با اجرا نمودن حکم قصاص حافظ حیات بندگان خداباشد خودش حق حیات را ازآنها سلب کند ( ودستانش را به خون مردم رنگین کند )؟

ای امیر مؤمنان :

لحظات به پایان رسیدن این زندگی را به یاد آور و به زندگی بعد از مرگ بیندیش ، و به یاد آور که در آن هنگام کسانیکه حزب و گروهت هستند نمی توانند تورا یاری دهند ، پس برای آنروز و روزهای بعد از آن در فکر زاد و توشه باش تا خود را از سختی آن روزها نجات داد دهی .

ای امیر مؤمنان :

بدان که برای تو جایگاهی است ( بعد از این چند روز زندگی ) غیر از این جایگاهی که الآن دارید ــ مراد قبر است ــ که در آنجا ماندن طولانی است ، دوستانت در آنجا تنهایت می گذارند ، و تو را در چاله ای به نام قبر به امانت می سپارند ، پس به فکرتوشه ای برای آن روز باش ، که قرآن آن روز را اینچنین به تصویر می کشد :

يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ . وَأُمِّهِ وَأَبِيهِ . وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ . در آن روز که انسان فرار می کند از برادر خود . و از مادر وپدرش . و ازهمسر و فرزندانش .

ای امیر مؤمنان :

به یاد آور : إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ هنگامیکه آنچه درگورها است بیرون آورده می شود . و هنگامیکه آنچه در سینه ها است جمع آوری می گردد و به دست می آید .

همه اسرار ها ظاهر می شوند و نامه ی اعمال : لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا . هیچ عمل کوچک و بزرگی را رها نکرده است و همه را برشمرده است .

ای امیرمؤمنان :

الآن قبل ازاینکه اجل فرارسد و امید و آرزوها قطع شوند فرصت دارید ، پس ای امیر مؤمنان در بین بندگان خدا به حکم جاهلیت فرمان مده ، و نسبت به رعیت روش وشیوه ی ظالمان را در پیش مگیر ، و مستکبران را بر مستضعفین مسلّط مگردان چون آنها لَا يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً . نه خویشاندی را در نظر می گیرند و نه عهدی را مراعات می دارند .

و اگر چنین کنی با کوله باری از گناهانِ خود و ایشان به حضور خدا بر می گردی .

تو را مغرور نکنند کسانیکه در پیرامون تو جمع می شوند و می خواهند به متاع دنیا دست پیدا کنند که حالیکه ناراحتی فردا را برای تو فراهم می کنند ، آنها لذائذ دنیا را می برند و تو را از لذائذ قیامت محروم می کنند .

ای امیر مؤمنان :

قدرت و توان امروزت را منگر بلکه به ناتوانی فردایت بنگر که در دام مرگ اسیری ، ودر برابر عظمت خداوند ایستاده ای در جمع فرشته گان و پیامبران، وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ وَقَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْمًا . و چهره ها در برابر خداوندِ باقی و جاویدان و گرداننده و نگهبان جهان ( همچون اسیران ) خضوع و خشوع می کنند و کرنش می برند ، و کسی که ( در آن روز کوله بارِ ) کفر ( دنیای خود ) را بر دوش می کشد ، نا امید

( از لطف خداو بی بهره از نجات وثواب ) می گردد .

ای امیر مؤمنان :

اگر چه نتوانستم در وعظ و نصیحت به جایگاه صاحب خردانی که قبل از من بوده اند برسم ،امّا تو را از نصح و دلسوزی خود محروم نمی کنم ، نوشته ام را همچون نسخه ای بنگر که طبیبی آن را برای یکی از دوستانش تجویز می کند ، در آن نسخه هر چند دارو های تجویز شده طعمی تلخ دارند امّا عافیت و سلامت را نوید می دهند.

والسلام عليك يا أمير المؤمنين ورحمة اللـه وبركاته