جوانان و ضعف مطالعه

آبتین امیری

 خداوند از ميان تمامي امت ها، امت اسلامي را بر گزيد و رسالت ابلاغ دين خود را بر دوش اين امت نهاد .پس از ظهور اسلام، مسلمانان با اقتدا به اين دين به موفقيت هاي بي شماري دست يافتند وبسياري از سرزمين ها را فتح كرده وارزش هاي اخلاقي زيادي را به جهان بشريت عرضه نمودند.هنوز دوقرن از ظهور اسلام نگذشته بود كهشعار آزادي وبرابري اين دين در نيمي از جهان طنين افكن شد و مقدمات ظهور تمدن اسلامي فراهم گشت.

جوانان و ضعف مطالعه

آبتین امیری

 خداوند از ميان تمامي امت ها، امت اسلامي را بر گزيد و رسالت ابلاغ دين خود را بر دوش اين امت نهاد .پس از ظهور اسلام، مسلمانان با اقتدا به اين دين به موفقيت هاي بي شماري دست يافتند وبسياري از سرزمين ها را فتح كرده وارزش هاي اخلاقي زيادي را به جهان بشريت عرضه نمودند.هنوز دوقرن از ظهور اسلام نگذشته بود كهشعار آزادي وبرابري اين دين در نيمي از جهان طنين افكن شد و مقدمات ظهور تمدن اسلامي فراهم گشت.

  اقتداي مسلمانان به شريعت اسلام سبب ظهور يكي از بزرگترين تمدن هاي بشري شد كه در علوم مادي ومعنوي خدمات زيادي را به اجتماع بشري ارائه دادوانديشمندان زيادي را به جهانيان معرفي كرد، تا آن جا كه از شرق تا غرب جهان آن روز در سيطره ي دانش وعلوم مسلمانان بود.

  «ايمان»و«هدايت»دو سرمايه ي بزرگ براي مسلمانان در قرون اوليه بود وخداوند با هدايت نمودن اين قوم بر آ ن ها منت نهاد.در ميان تمامي اديان،تنها اسلام به اين آيه مفتخر شد كه خداوند در آن فرمود:

 (اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم  نعمتي و رضيت لكم الإسلام دينا)مائده :3

«امروز ذين را برايتان كام كردم ونعمتم را بر شما تمام نمودم واسلام را براي شما به عنوان آئين بر تر برگزيدم».

 نقطه شروع اين جهش و اين افتخار زماني بود كه بر پيامبر (ص)وحي نازل شد واو به نبوت بر انگيخته شد.‹گاه كه از آسمان به او ندا رسيد:

(اقراً باسم ربّك الّذي خلق * خلق الإنسان من علق * إقراً وربّك الاًكرم* الّذي علّم بالقلم*)

«بخوان به نام پرور دگارت كه جهان را آفريد.همان خدايي كه انسان را از خون بسته به وجود آورد.بخوان كه پروردگارت از همه بزرگوارتر است.همان پروردگاري كه به وسيله يقلم تعليم داد.»

    بدين ترتيب نقطه ي آغاز رسالت ودعوت اسلامي بر مبناي خواندن و مطالعه شكل گرفت واعجاز اسلام،قرآن وراه رسيدن به آن مطالعه و تدبر در آن بود.

در ابتدا مسلمانان به نوشتن وخواندن قرآن وپساز رحلت پيامبر(ص)به نوشتن وخواندن احاديث نبوي(ص)وپس از آن ،در قرن هاي بعدي،به جمع آوري ومطالعه ي ساير علوم پرداختند،تا اين كه در علم دنيا ومعنويت سرور وآقاي جهانيان شدند.

    ارزش خواندن و مطالعه در صدر اسلام به حدي بود كه در پايان جنگ بدر كه تعداد زيادي از مشركين به اسارت مسلمانان در آمدند، اعلام شد كه هريك از مشركين اگر فديه بپردازد يا به ده نفر از مسلمانان سواد  خواندن ونوشتن را بياموزد آزاد خواهد شد.آيا در تمامي جنگهاي دنيا مي بينيكه براي آزاد سازي اسرا چنين شرطي گذاشته شود؛اين از اهميت علم ومطالعه در اسلام،آن هم بدترين شرايط جنگ خبر مي دهد،تا آن جا كه اسلام سواد ومطالعه را با مصالح كلي خود حتي در شرايط جنگي يكي مي داند.

    متأ سفا نه اين امت با گذشت زمان حافظه ي تاريخي خود را از دست داد و با علم ومطالعه بيگانه شد وگنجينه ها واندوخته هاي علمي ذانشمندان گذشته خود را فرموش كرد،تا آن جا كه به دليل ضعف در مطالعه،سروري دنيا را از دست داد وآنرا به دستكساني سپرد كه راه علم ومطالعه به خوبي پيمودند.

    امروزه ميزان مطالعه ي مسلمانان برازنده ي تمدن ورسالت آن ها نيست.آن ها كه مي خواهند در اين جهان حرفي براي گفتن داشته باشند ومسؤوليت اسلامي خود را به جا آورند ،بُعد علمي وفكري وميزان مطالعه در سطح بالايي باشند.بايد با علوم اسلامي،آثار انديشمندان ديني وآخرين دستاورد هاي علمي وديني در عصر حاضرو تفكرات ساير مكاتب جهان آشنايي داشته باشند واگر غير از اين باشد،با ضعف پشتوانه ي علمي نمي توان به رقابت با ديگرتفكرات پرداخت.در شرايط امروز ي،مسلمان چه بخواهند كه تنها يك مسلمان ساده باشند و چه بخواهند كه به عنوان مسلمان مسؤول واصلاح گر وارد جامعه شوند،نيازمند مطالعه ي مناسب هستند.آشنايي صحيح با عقايد اسلامي ،تفسيرهاي قرآني،احاديث نبوي،اجتهاد نوين ومعرفتديني درعصر حاضر تنها درسايه ي ترويج فرهنگ مطالعه ممكن است.

   امروزه شرايط به گونه اي است و پيچيدگي هاي ارتباطي در جهان به شكلي در آمده كه بدون مطالعه وخواندن به سختي مي توان در اين دنيا حرفي براي گفتن داشت .امروز ديگر نمي توان يادگيري مفاهيم و انديشه ها ي ديني را در چند سخنراني خلاصه كرد .جهان امروز جهان رقابت نزديك وتنگا تنگ افكار وايده هاست.از اين رو انديشمندان مسلمان زيادي وارد عرصه كا رشده اند ودر دفاع از كيان اسلام شروع به نگارش كتاب،مقاله يا بيان نظريات مختلف نموده اند.

بسياري از انديشمندان تمامي زندگي خود را واقف اينراه واين مسير كرده اند.

   تمامي اين تلاش ها براي آگاه سازي و بيداري امت اسلامي و هويت يابي آن در دنياي آشفته ي فعلي صورت مي گيرد،اما اگر نسل جوان مسلمان بخواهد نسبت به اين تلاش ها بي توجه باشدو با مطالعه،غريب ونا آشنا ،تمامي اين تلاش ها به هدر مي رود وفرهنگ وتمدن بيگانه بيش از پيش خود را بر جامعه ي اسلامي تحميل مي كند.

   البته ضعف مطالعه امري نيست كه تنها در نسل جوان خلاصه شود؛ضعف مطالعه به تمامي اقشار جامعه ي اسلامي بر مي گردد.در بسياري از مواقع حتي نخبگان ديني وبرخي از علما نيز با ضعف مطالعه رو به رو هستند .همين امر سبب شده كه ميزان مطالعه در كشور هاي اسلامي بسيارپايين تراز كشورهاي عربي وحتي بسياري از كشورهاي فقير وجهان سومي باشد.

   ديني كه آغازش با خواندن و مطالعه و افتخارش در سايه علم و مطالعه شكل گرفته،امروزه کارش به جايي رسيده كه در قافله ي مطالعه در آخر خط ايستاده است وبهره ي آن از ميراث خويش و اندوخته هاي علمي جهان اندك است .

    اهميت مطالعه در زندگي ما بسيار حياتي است. بايد فهميد كه هر انساني در هر درجه از علم،نبوغ واستعداد كه باشد از دانستن بي نياز نيست.تلاش براي دانستني هاي جديد ودانش روز تنها راه نجات از جهل وگمراهي است . راه رسيدن به فهم صحيح نيز آگاهي از انديشه ها ودستاورد هاي فكري ديگر انديشمندان است.

    امروزه مهمترين راه دانستن و تجهيز فكري، مطالعه است و بدون مطالعه نمي توان با فكري قوي و برنامه ريزی وارد جامعه شد؛از اين رو هيچ دانشجو يا طلبه وحتي عالمي نمي تواند ادعا كند كه پس از طي نمودن دوران دانشجويي وتحصيل خو در باقي عمراز مطالعه بي نياز است.اگر چنين تصوري وجود آيد،به جرأت مي توان ادعا كرد دوران انحطاط آغاز شده وبه جاي ظهور اشخاصي كه مصلح وداراي فهم صحيح ازدين باشند،شاهدترويج جهالت،بدفهمي هاوتعصب هاي مختلف خواهم بود.

    مطالعه كردن،يعني بهتر و بيش تر دانستن و بهتر دانستن،يعني بهتر سخن گفتن،بهتر انديشيدن وبهتر عمل كردن وچه كسي يافت مي شود كه از اين خصوصيات بي نياز باشد!

     مطالعه تنها راه رسيدن به علم است وجز آن راهي وجود ندارد.اگر مطالعه نباشد،علمي هم در كار نخواهد بود.خداوند مي فرمايد:

(هل يستوي الّذين يعلمون والّذين لا يعلمون)رعد:9

«بگو آيا كساني كه ميدانند با كساني كه نمي دانندمساوي اند!»

   اين حكم شامل كساني نيز مي شود كه به بهانه ي عبادت،مطالعه وراه علم آموزي را كنار نهاده اند،تا به گمان خود از راه كسب ثواب به سعادت برسند،اما پيامبر(ص)مي فرمايد:

«برتري عالم بر عابد مانند برتري من بر كم ترين شماست.»روايت ترمذدي

   ضعف مطالعه يكي از ضعف هاي كليدي وسبب عقبگرد مسلمانان وگرفتاري آن ها در دام دشمنان است.در اين شرايط نسل جوان مسلمان بايد ابعاد اين اسيب را بشناسد وبالا بردن ميزان مطالعه وترويج فرهنگ مطالعه را در اولويت برنامه ها ي خود قراردهد؛يعني هم خود وقتي مشخص از شبانه روز را به خواندن اختصاص دهد وهم زمينه ي اين امر را براي ديگران به ويژه زنان فراهم كند.

   امروزه فضاي مناسبي براي مشاركت ديني زنان وجود ندارد،از اين رو غالب زنان ديندار خانه نيشين هستند واين بدين معناست كه پيام ديني به طور كامل وصحيح به آن ها نمي رسد.تلاش براي افزايش مطالعه زنان ،تلاش براي آگاه سازي كساني است كه تربيت نسل هاي آينده را بر عهده دارند ،شناخت صحيحي از دين ومفاهيم ديني داشته باشند.

    نبايد فراموش كرد امروزه با وجود تبليغات سنگيني كه عليه انديشه ي ا سلامي مي شود،انديشمندان ومتفكران زيادي در جهان اسلام ظهور كرده اند كه عمر پر بركت خود را صرف باز سازي انديشه ي اسلامي،شناساندن چهره ي حقيقي اسلام، رابطه ي انسان معاصر با دين وترويج فرهنگ وعقايد صحيح ديني نموده اند.

    نسل جوان مسلمان اگر مي خواهد از مرز روز مرگي عبور كند و در اين دنيا حرفي براي گفتن داشته باشد واساساَُ بدانید كه  «چه بايدبكند؟» بايد با سلاح مطالعه، فكر و انديشه ي خود را مجهز كند؛زيرا در دنياي رقابتي فعلي،انسان ضعيف جايي ندارد و آن ها  كه از افكار عميق تري بر خوردارند و از ميراث هويت خود آگاهي دارند،در برنامه ريزي براي رسيدن به هدف نيز موفق ترند،لذا مطالعه را بايد جدي گرفت كه آن چيزي بيش تراز پر نمودن اوقات فراغت و يك سرگرمي روزانه است.

--------------------------------------

منبع : بیداری اسلامی و نسل جوان

مولف : آبتین امیری

انتشارات : نشر احسان